“Bugün değilse bile, yarın daha fazla tasarruf yapın!”
Ekonomi üzerine eğitim almak, yaygın kanıda “ciddiyet” yaratırken özellikle finansal okuryazarlığı gelişmemiş kişi ve toplumlarda yersiz bir korku yaratıyor. Dahası, ekonomiye dair konular “anlaşılması zor” önyargısı nedeniyle üzerinde düşünmek ve konuşmak söz konusu olduğunda tereddüte neden oluyor
Ekonomi üzerine eğitim almak, yaygın kanıda “ciddiyet” yaratırken özellikle finansal okuryazarlığı gelişmemiş kişi ve toplumlarda yersiz bir korku yaratıyor. Dahası, ekonomiye dair konular “anlaşılması zor” önyargısı nedeniyle üzerinde düşünmek ve konuşmak söz konusu olduğunda tereddüte neden oluyor. Ekonomi tahsili alırken sayıların yarattığı “endişe” bir yana; bana en keyif veren olgu rutin hayatımızda kocaman bir yer tutan “gündelik ekonomi” idi. Türkçeye çevirisi bulunan ve akademisyen Robert H.Frank’in yazdığı Doğal İktisat adlı kitapta “Kahverengi kabuklu yumurtalar neden beyaz olanlardan daha pahalıdır?” ve “Buzdolabının lambası varken, buzluk kısmında neden lamba olmaz?” gibi sorulara “iktisadi” yanıtlar verdiğini göreceksiniz mesela. Zaten kitabın kapağında da “Neden İktisat Neredeyse Her Şeyi Açıklar?” sözü yazılı. İşte buradan hareketle yine ekonomi sözcüğü kadar çekince yaratan “tasarruf” ve “birikim” olgularına dair son gelişmelerden bahsetmek istiyorum.
FİNANSAL OKURYAZARLIK VE TASARRUF ORANI ARTIYOR
Finansal Okuryazarlık ve Erişim Derneği’nin 2019 yılı ortalarında yayınladığı araştırma sonuçlarına göre Türkiye, finansal okuryazarlık konusunda gelişen bir görünüme sahip. Raporda yer alan bilgilere bakarsak; sorulan 10 sorudan en az 7’sine doğru cevap verme oranı 2017’de yüzde 70 iken 2019’da yüzde 75’e yükselmiş, bütçe yapma oranı %65’ten %74’e ve internet bankacılığı kullanım oranı %23’ten %41’e çıkmış.
Peki ya tasarruf etme ve biriktirme alışkanlığımız? Yine aynı araştırmaya göre katılımcıların %48’i birikim yapıyor, bu oran 2017’de %41 idi. Bireysel Emeklilik açısından bakarsak; sisteme katılımın özellikle 2013’ten itibaren geldiği noktanın hepimiz bilincindeyiz. Ancak bu ümit verici gelişmenin ülke sathına toplumsal bir “disiplin” olarak yayılması ülkemiz ve geleceğimiz açısından hayati önem taşıyor.
“MAAŞLARIN HER ARTIŞINDA %3 FAZLA TASARRUF EDİN”
Türkiye’de de etkinlikleri yapılan ve dünyadaki popülerliğine sahip olan TED Talks’u çoğumuz bir biçimde tanımışızdır. Tasarrufa dair de oldukça dikkat çekici bir konuşma var TED Talks’ta: Yarın, için yarın tasarruf yapmak! Shlomo Benartzi, Richard Thaler ile birlikte 1998’de uyguladıkları bir çalışmanın detaylarını paylaşıyor. Çalışmanın prensibi son derece basit; tasarruflar konusunda bize çok benzeyen ABD’nin merkez coğrafyasında bir kentte orta ölçekli bir firmanın faturalarını ödemekte zorlanan mavi yakalı çalışanları “şimdi tasarruf yapamayacaklarını” öne sürünce, onlar da “mademki bugün daha fazla tasarruf yapmak bir seçenek değil” o zaman “maaşların her artışında %3 daha fazla tasarruf edin” diyor. Ve üç buçuk yıllık bir dönemde, dört maaş artışı ile, tasarruf yapmakta zorlanan bu insanlar maaşlarının %3’ünü biriktirerek üç buçuk yıl sonunda yaklaşık dört kat fazla; %14 toplam tasarruf oranına ulaşıyor.
Konuşmasında; insanlarda gözlemlenen “bugün harcamanın verdiği haz”dan ve “bugün biriktirmemenin nedenleri”nden bahsediyor Benartzi. Ve ABD’de hane halkının 1000 dolar ödüllü şans oyunlarına yılda 1000 dolardan fazla harcadığının, akıllı telefon sigortası olan ezici çoğunluk karşısında hayat sigortası olanların parmakla sayıldığının ancak çeşitli nedenlerle kişilerin emeklilik planlarına ya da benzer birikim olanaklarına katılmadığının; yani tasarruf yap’ma’mayı seçtiğinin altını çiziyor. İşi de karmaşıklaştırmadan; bir nevi finansal okuryazarlığın çok da derinine inmeye zorlamadan kendilerince denenmiş basit bir öneri getiriyor: Bugün değilse bile, yarın daha fazla tasarruf yapın!
BES’TE ROBO YENİLİKLER
Finansal okuryazarlığın gelişmesi, kuşkusuz tasarruf yapma noktasında hem eğilimleri hem de birikim fırsatlarının doğru anlaşılması ile iştahı artırıyor. 2020’lere adım attığımız bugünlerde hem web hem mobil zeminde birikim disiplini ve BES dahil birikim yönetimi konularında “robo” yenilikler bireylerin işlerini daha da kolaylaştırmak için devreye girmeye başladı bile. Davranışsal iktisata dair adımlar da kendine birikim noktasında artık yer buluyor.
Bir örnekle bitirmek istiyorum. Orijinal metnine ulaşamadığım Roger Stapley’e ait olduğu söylenen Gelecek adlı bir makalede; 1998’de KODAK’ta 170 bin kişinin çalıştığından ve şirketin ürettiği fotoğraf kâğıtlarının %85’ini dünya çapında sattığından bahsediyordu. 1998 yılındayken, çok değil üç yıl sonra 2001’de fotoğraflarınızı film kağıdına çekmeyeceğiniz aklınıza gelmiş miydi? Stapley’in de belirttiği gibi; birkaç yıl içinde fotoğraf kağıdı üretimine gerek kalmadı ve şirket iflas etti. Yarın için, bugün olmasa da yarın bir şeyler yapmaya başlamak “hiçbir şey yapmamak”tan daha zor değil!
ÇAĞLAR KUZLUKLUOĞLU
YETKİLİ | FON YÖNETİMİ VE EKONOMİK ARAŞTIRMALAR
