Türkiye’de Her Dört Gençten Biri Ne İşte Ne Eğitimde

Türkiye’de gençlerin eğitim ve çalışma hayatından uzak kalması, ekonomik ve toplumsal boyutlarıyla yeniden gündemde. OECD’nin 2025 verilerine göre 15-29 yaş grubundaki gençlerin yüzde 27,12’si ne eğitimde ne de istihdamda yer alıyor.OECD ortalamasının yaklaşık yüzde 13 olduğu dikkate alındığında Türkiye’deki oran, ortalamanın iki katını aşıyor. Üsküdar Üniversitesi Sosyoloji Bölüm Başkanı Prof. Dr. Barış Erdoğan, “ev gençliği” olarak tanımlanan sorunun yalnızca işsizlikle açıklanamayacağını belirterek eğitim sistemi, ekonomik koşullar ve toplumsal eşitsizliklerin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.

Türkiye’de ev gençliği oranı OECD ortalamasının iki katı

Ne eğitimde ne istihdamda olan gençlerin oranı, Türkiye’de uzun yıllardır önemli bir sorun olmayı sürdürüyor.

Prof. Dr. Barış Erdoğan, Türkiye’nin OECD ülkeleri arasında en yüksek oranlardan birine sahip olduğuna dikkat çekerek gençlerin yaklaşık dörtte birinin eğitim ve istihdam dışında kaldığını belirtti.

Ancak uzun vadeli verilere bakıldığında belirli bir iyileşme yaşandığını da ifade eden Erdoğan, 2000 yılında yaklaşık yüzde 38 seviyesinde olan oranın günümüzde yüzde 27 düzeyine gerilediğini söyledi.

Erdoğan’a göre oranlarda geçmiş yıllara kıyasla düşüş yaşanması olumlu olsa da gençlerin iş gücü piyasasına katılımında yapısal sorunlar devam ediyor.

Her ev genci işsiz değil

Prof. Dr. Erdoğan, ne eğitimde ne de istihdamda bulunan gençlerin tamamının aynı koşullarda değerlendirilmemesi gerektiğini belirtti.

Bu grupta aktif olarak iş arayanların yanı sıra iş bulma umudunu kaybedenler, ailevi sorumlulukları nedeniyle çalışamayanlar ve çeşitli nedenlerle eğitimine devam edemeyen gençler de bulunuyor.

Özellikle genç kadınların önemli bir bölümü, ev içindeki bakım sorumlulukları nedeniyle iş gücü piyasasının dışında kalabiliyor.

Erdoğan, kayıt dışı çalışma gibi nedenlerin de istatistiklerin yorumlanmasında dikkate alınması gerektiğini ifade etti.

Üniversite mezunları iş bulmakta zorlanıyor

Gençlerin çalışma hayatından uzaklaşmasının önemli nedenlerinden biri, eğitim sistemi ile iş gücü piyasası arasındaki uyumsuzluk.

Prof. Dr. Erdoğan, üniversite eğitiminin her zaman istihdam garantisi sunmadığını belirterek gençlerin mezuniyet sonrasında niteliklerine uygun iş bulmakta zorlandığını söyledi.

Ekonomik koşulların da gençlerin çalışma motivasyonunu etkilediğine dikkat çeken Erdoğan, iş bulmanın tek başına yeterli olmadığını, elde edilen gelirle bağımsız bir yaşam kurabilmenin de önem taşıdığını vurguladı.

“Gençler yalnızca iş bulmak istemiyorlar; çalıştıklarında geçinebilmeyi, kendi hayatlarını kurabilmeyi de bekliyorlar.”

Artan yaşam maliyetleri ve barınma giderleri nedeniyle bazı gençlerin çalışsalar bile ailelerinden ekonomik destek almaya devam etmek zorunda kaldığını belirten Erdoğan, bu durumun gelecek planlarını ertelemelerine neden olabildiğini ifade etti.

“Gençlerin beklentilerini tembellik olarak görmek yanlış”

Genç kuşakların çalışma hayatından beklentilerinin değiştiğine dikkat çeken Prof. Dr. Erdoğan, gençlerin çalışmayı sevmediği veya kolay yoldan para kazanmak istediği yönündeki genellemelerin doğru olmadığını söyledi.

Günümüz gençlerinin yalnızca maaşa değil, yaptıkları işin anlamına, kişisel gelişime ve iş-yaşam dengesine de önem verdiğini belirten Erdoğan, teknolojinin sunduğu yeni çalışma modellerinin bu beklentileri değiştirdiğini ifade etti.

“Bugünün gençleri çalışma hayatında yalnızca maaş beklemiyor. Yaptıkları işin anlamlı olmasını bekliyor, kendilerine zaman ayırabilmeyi bekliyor. Özgürlüklerini koruyabilmeyi önemsiyorlar. Beklentileri tembellik olarak görmek yanlış.”

Erdoğan’a göre gençlerin çalışma hayatına yönelik tutumlarını değerlendirirken ekonomik bağımsızlık beklentisi ve iş koşulları da göz önünde bulundurulmalı.

Gençlerde gelecek kaygısı ve umutsuzluk artabiliyor

Eğitim ve çalışma hayatındaki beklentilerle gerçek yaşam koşulları arasındaki fark, bazı gençlerde geleceğe yönelik güven kaybına neden olabiliyor.

Prof. Dr. Erdoğan, iş bulamama, düşük ücretler ve ekonomik bağımsızlık kazanamama gibi sorunların gençlerde öğrenilmiş çaresizliğe benzer bir süreç oluşturabileceğini belirtti.

Ancak bu durumun bütün gençlere genellenmemesi gerektiğinin altını çizen Erdoğan, çok sayıda gencin eğitimine devam ettiğini, çalıştığını ve yeni fırsatlar yaratmaya uğraştığını söyledi.

Erdoğan, sorunun gençlerin hayal kurmaktan vazgeçmesi değil, hayallerine ulaşabileceklerine duydukları güvenin zayıflaması olduğunu ifade etti.

Genç kadınların yüzde 30,9’u eğitim ve istihdam dışında

Türkiye’de ev gençliği sorununun en dikkat çekici boyutlarından birini kadınların iş gücüne katılımı oluşturuyor.

Haberde aktarılan TÜİK verilerine göre genç kadınların yüzde 30,9’u ne eğitimde ne de istihdamda bulunuyor.

Prof. Dr. Erdoğan, bu tablonun yalnızca ekonomik koşullarla değil, toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri ve aile içindeki sorumluluk dağılımıyla da ilişkili olduğunu belirtti.

Kadınların çocuk, yaşlı ve hasta bakımını üstlenmesinin eğitim ve çalışma hayatına katılımlarını sınırlandırabildiğini ifade eden Erdoğan, erken evlilik beklentileri, iş yerindeki ayrımcılık ve yetersiz kreş imkânlarının da önemli engeller arasında yer aldığını söyledi.

“İstatistiklerin göstermediği büyük bir kadın emeği var”

Prof. Dr. Erdoğan, ev içinde gerçekleştirilen bakım ve hizmet faaliyetlerinin ücretlendirilmediği için istihdam istatistiklerinde görünür olmadığını vurguladı.

“Burada istatistiklerin bize göstermediği bir emek var. Biz bunlar çalışmıyor diyoruz ama gerçekte ciddi olarak evde bir mesai harcıyorlar.”

Kadınların evde çocuklara, yaşlılara ve hastalara bakarak yoğun emek harcadığını belirten Erdoğan, bu faaliyetlerin ekonomik değerinin çoğu zaman yeterince dikkate alınmadığını ifade etti.

Özellikle genç kadınların eğitim ve istihdam dışında kalmasının arkasında ailelerin beklentileri, bakım yükümlülükleri ve toplumsal rollerin bulunduğuna dikkat çekti.

Erdoğan’a göre kadınların iş gücüne katılımını artırmak için yalnızca istihdam olanaklarını geliştirmek yeterli değil. Bakım hizmetlerine erişimin artırılması, fırsat eşitliğinin güçlendirilmesi ve kadınların çalışma hayatına katılımını sınırlayan toplumsal engellerin azaltılması da önem taşıyor.

Gençlerin istihdama katılımı için çok yönlü çözümler gerekiyor

Türkiye’de ne eğitimde ne de istihdamda bulunan gençlerin oranı, eğitim politikaları ve iş gücü piyasasının yanı sıra sosyal politikaların da önemini ortaya koyuyor.

Gençlerin mesleki becerilerinin iş dünyasının ihtiyaçlarıyla uyumlu hale getirilmesi, nitelikli istihdam fırsatlarının artırılması ve ekonomik bağımsızlığı destekleyen koşulların oluşturulması, sorunun çözümünde öne çıkan başlıklar arasında bulunuyor.

Kadınlar açısından ise bakım sorumluluklarının daha dengeli paylaşılması ve erişilebilir bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılması, eğitim ve istihdama katılımı destekleyebilecek önemli adımlar olarak değerlendiriliyor.