Yangın varsa vergi de var

Ülkemizde ilk olarak 1930 yılında yürürlüğe giren Yangın Sigorta Vergisi sigorta şirketlerinin topladıkları yangın sigortası primleri ile belediyelerin yangın söndürme masraflarına iştirak ettirilmesini sağlıyor.

Yangın Sigortaları Vergisi kısaca (“YSV”), Belediye Gelirleri Kanunu’nun (“BGK”) 40 ile 44. maddeleri arasında düzenleniyor. BGK’nın 40. maddesinde, “Belediye sınırları ve mücavir alanlar içindeki menkul ve gayrimenkul mallar için yapılan yangın sigortaları dolayısıyla alınan primler; Yangın Sigortası Vergisine tabidir” deniyor. İlgili maddede, verginin konusu olarak menkul ve gayrimenkul mallar için yapılan yangın sigortaları dolayısıyla alınan primler gösteriliyor. BGK’nın 41. ve 43. maddesi uyarınca, verginin nispeti %10 ve mükellefi ise sigorta şirketleri. Anılan Kanun’un 42. madde hükmünde ise YSV’nin matrahının, yapılan yangın sigorta muameleleri dolayısıyla alınan primler olduğu bildiriliyor. Konuyla ilgili konuşan EY Türkiye Vergi bölümü şirket ortağı Levent Atakan, şu açıklamalarda bulundu. 

“İlk haliyle Yangın Sigorta Vergisi, 14.04.1930 tarihli 1580 sayılı mülga Belediye Kanunu ile “Sigorta şirketlerinin itfaiye masraflarına iştiraki” başlığı altında yasalaşmış olup daha sonra belediyelerin “Yangından Korunma Giderlerine Sigorta Kumpanyalarının İştirak Payı” adıyla 01.07.1948 tarih ve 5237 sayılı mülga Belediye Gelirleri Kanunu’nun (“mülga BGK”) 15. maddesiyle yeniden düzenlendi. 

İlgili mülga kanunlardaki düzenleme, gelirin belirli amaca ayrılması (tahsisi varidat) esasına göre yapıldı. Bu kapsamda, sigorta şirketlerinden alınan iştirak paylarının, belediyelerin itfaiye örgütünün idamesi, araç alımı ve itfaiye araç ve gereçlerinin bakımı için harcanması öngörüldü. Nitekim bu durum, mülga BGK’nın gerekçesinde; “…kanun yangınların kolaylıkla söndürülmesinde bu kumpanyaların faydalanmalarını göz önüne alarak kumpanyaların kendi primlerinden bir kısmını belediyelere bırakmaları amacını gütmüş olduğu…” şeklinde açıklandı.

BÜYÜK LONDRA YANGINI SONRASINDA İLK ADIM ATILDI

YSV’nin tarihçesine değinmek gerekir ise 1666 yılında meydana gelen Büyük Londra Yangını, yangından dolayı vuku bulan kayıplar için düzenleme yapılması sonucunu doğurdu. Nitekim, bahse konu yangın neticesinde binaların dörtte üçü kullanılamaz hale gelmiş olup yangından 10 yıl sonra bile tüm binaların yenilenmesi tamamlanamadı. Bu büyük felaket ve bunun sebep olduğu yıkımın ardından ilk defa 1706 yılında Londra’da yangından dolayı zarar gören malların sigortalanmasına yönelik sigorta şirketi kuruldu. Daha sonraki yıllarda ABD’nin çeşitli eyaletlerinde de yangın sigortasına yönelik sigorta şirketleri kurulmuş ve mesken binalar haricinde şirket binaları için de yangın sigortası yapılması uygulaması giderek yaygınlaştı. 1823 yılında ise ilk olarak yangın sigortası vergisi ABD’nin çeşitli eyaletlerinde yasalaştırılmış ve vergi oranı %10 olarak belirlendi.

ÜLKEMİZDE YÜRÜRLÜĞE 1930 YILINDA GİRDİ

ABD’de ve Avrupa ülkelerinde gerçekleşen büyük yangınlar sonucu yaygınlaşan yangın sigortası uygulaması ve yangının getirdiği fiziksel ve finansal tahribatın giderilmesine iştirak etmeye yönelik olarak sigorta şirketlerinden alınan YSV; ülkemizde de ilk olarak yukarıda anlattığımız üzere 1930 yılında girdi.

14.04.1930 tarihli 1580 sayılı mülga Belediye Kanunu ile “Sigorta şirketlerinin itfaiye masraflarına iştiraki” başlığı altında yasalaşmış olup, kanun gerekçesinde; “İtfaiye vesaitini 15 inci maddenin 22 inci fıkrası mucibince ikmal eden beldelerde muamele yapan yangın sigorta kumpanyalarının tazminattan vareste kalmak suretiyle prim almaları devam edeceğinden ve bu istifadeleri, belediyelerce ihtiyar olunan masraflarla tesis edilen vesait ve ifa olunan hizmetler neticesinde hasıl olduğundan bu gibi kumpanyaların yangına müteallik belediye tesisat ve hidematının idamesi masraflarına iştirakleri encümenimizce de kabul edilmiş…” şeklinde açıklanmak suretiyle, alınması planlanan iştirak payının belediyelerin yangından korunma masraflarına iştirak edilmesi nedeniyle alındığı belirtiliyor.

Bu kapsamda;

• YSV’nin matrahını “yangın sigortaları dolayısıyla alınan primler” oluşturmaktadır ve YSV, tarihsel niteliği ve getiriliş amacı itibariyle yalnızca yangın vakası için ödenen primler üzerinden hesaplanır.
• Yangın sigortası vergisinin Türk hukukuna getiriliş amacı, sigorta şirketlerinin topladıkları yangın sigortası primleri ile belediyelerin yangın söndürme masraflarına iştirak ettirilmesidir.
• YSV’nin matrahına ilgili sözleşmede yer alan ek teminatlar ve kâr kaybı teminatları için öngörülen prim tutarlarının dahil edilmemesi gerekir.”