BES’te fon değişikliği hakkı kullanılmıyor

Emeklilik Gözetim Merkezi (EGM) tarafından yayınlanan fon dağılım değişikliği kullanım oranlarına göre, 2021 yılında gönüllü katılımlı bireysel emeklilik sistemindeki sözleşmelerin %91,8’inde hiç fon değişiklik işlemi gerçekleştirilmemiş. Sistemin başından itibaren en az bir kere fon dağılım değişikliği yapılan sözleşme oranı ise sadece %20.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun 2021 yılsonu itibarıyla açıkladığı veriler incelendiğinde, Türkiye nüfusunun giderek yaşlandığı ve beklenen sağlıklı yaşam süresinin azaldığı görülmekte. TÜİK verilerine göre, 2021 yılında Türkiye nüfusunun %49,9’unu kadınlar, %50,1’ini ise erkekler oluşturmakta. Bu oransal denge, 0-60 yaş arasında korunuyor olsa da, kadınların daha uzun yaşaması sebebiyle, 60 yaş ve üstüne doğru gidildikçe kadın nüfus oranının önemli düzeyde arttığı görülmekte. Örneğin; 70-74 yaş sınıfında erkekler %45 oranında iken, kadınlar %55’lik ağırlığa sahip. 90 ve üstü yaş için ise kadınların oranı %73,2’ye kadar çıkmakta.

Doğurganlık ve ölümlülük hızlarındaki azalmaya bağlı olarak, ülkemizdeki yaşlı nüfusun arttığı, 2007 yılında 28,3 olan ortanca yaşın 2021 yılsonu itibarıyla 33,1’e yükseldiği görülüyor. TÜİK tarafından yayınlanan hayat tablolarına baktığımızda; 56 yaşındaki bir erkeğin beklenen yaşam ömrünün 23,4 yıl, aynı yaştaki kadının ise 27,5 yıl olduğu görülmekte. BES’ten emekli olanların bu istatistikleri göz önünde bulundurmasında yarar var. Ayrıca doğum anında beklenen yaşam süresinin 2013-2015 döneminde erkeklerde 75,3 yıl iken, 2017-2019 döneminde 75,9 yıla çıktığı, kadınlarda ise 80,7 yıldan 81,3 yıla yükseldiği görülmekte. 2017-2019 dönemi için doğuşta beklenen sağlıklı yaşam sürelerinin ise bir önceki araştırma dönemine göre erkeklerde 0,7 yıl azalarak 59,1 yıl, kadınlarda ise 1,4 yıl azalarak 55,4 yıl olduğu gözlemleniyor. Sonuç olarak, genç ve çalışan nüfus artışının, yaşlı nüfus artışından daha az olması nedeniyle, beklenen yaşam süresi uzarken, beklenen sağlıklı yaşam süresi azalıyor. Bu durumların SGK üzerinde yaratacağı etkiler düşünülerek, kişilerin emeklilik dönemine ilişkin planlarını tekrar gözden geçirmesi ve Bireysel Emeklilik Sistemi gibi uzun vadeli tasarruflara yönelmeleri gerekiyor.

KATILIMCILARIN %90’I DEĞİŞİM HAKKINI KULLANMADI

Emeklilik Gözetim Merkezi (EGM) tarafından yayınlanan fon dağılım değişikliği kullanım oranlarına göre, 2021 yılında gönüllü katılımlı bireysel emeklilik sistemindeki sözleşmelerin %91,8’inde hiç fon dağılım değişiklik işlemi gerçekleştirilmemiş. Sistemin başından itibaren en az bir kere fon dağılım değişikliği yapılan sözleşme oranı ise sadece %20. Diğer bir deyişle bireysel emeklilik sistemindeki katılımcıların %80’i sisteme girerken tercih ettiği fon dağılımını hiç değiştirmemiş. Emeklilik dönemine yönelik orta ve uzun vadeli finansal yatırımlar açısından, birikimlerin reel olarak büyümesi ve emeklilikte makul bir gelir yaratacak düzeye erişmesi için en önemli faktör yatırım getirisi. Buna karşın, finansal piyasalardaki değişimlerden ve fon hareketlerinden faydalanarak makul düzeyde yatırım getirisi elde edilebilmesini teminen yılda on iki kez tanınan fon dağılım değişiklik hakkının katılımcılar tarafından neredeyse hiç kullanılmaması dikkat çekici. 2022 itibarıyla diğer emeklilik şirketlerinin fonlarını seçebilmeye imkân tanıyan BEFAS sisteminin uygulanmaya başladığını düşünürsek, sistemin devamlılığı ve büyüme ivmesini koruması açısından, gerek kamu otoritesinin gerekse emeklilik şirketlerinin fon dağılım değişiklik hakkının kullanılmasına yönelik çalışmalara ağırlık vermesi gerektiği aşikâr. Bu noktada son yıllarda oldukça yaygınlaşan robotik fon öneri sistemlerinden yararlanılabilir.