BES katılımcıları birikimlerinin belli bir kısmını çekebilecek

BES katılımcılarının belirli ihtiyaçlar dahilinde birikimlerinin bir kısmını çekebilmesinin şartları belli oldu. Katılımcılar artık BES hesaplarındaki birikimin azami %50’sini evlilik, konut alımı, eğitim masrafları ve doğal afet halleri kapsamında başvuruda bulunarak alabilecek.

Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (SEDDK) tarafından Bireysel Emeklilik Sistemi’nde Kısmen Ödeme Hakkında Genelge yayınlandı. Genelgeyle birlikte BES katılımcılarının belirli ihtiyaçlar dahilinde birikimlerinin bir kısmını çekebilmesinin şartları belli oldu.

KISMİ ÇEKİŞİN ŞARTLARI

1 Temmuz tarihi itibarıyla yürürlüğe girecek uygulamada katılımcılar, BES hesaplarındaki birikimin azami %50’sini evlilik, konut alımı, eğitim masrafları ve doğal afet halleri kapsamında başvuruda bulunarak alabilecek. Bu dört durum dışında birikimden kısmi çekiş yapılamayacak. Her durum için sadece bir kez başvuru yapılabilecek olup belirli şartların sağlanması gerekecek.

Doğal afet hali hariç olmak üzere kısmen ödeme hakkının en az 5 yıl kullanılmamış olması ve aylık brüt asgari ücret tutarının en az 5 katı kadar katkı payı ödenmiş olması gerekiyor. Bu tutar da yaklaşık 100 bin liraya denk geliyor. Konut alımı için; web tapu üzerinden doğrulama kodu ve barkodu bulunan hissedar bilgisi ile konutun kat mülkiyeti veya kat irtifakını gösteren tapu belgesi,

Evlilik hali için; e-devletten alınan doğrulama kodu ve barkodu bulunan ve evlillik tarihini gösteren vukuatlı nüfus kayıt örneği,

Doğal afet hali için doğal afetin gerçekleşmesi sonrası ilgili kurumlar tarafından duyurulan belge emeklilik şirketlerine ibraz edilecek.

Katılımcılar, ev aldıktan ya da evlendikten sonra da kısmi çekiş için başvuru yapabilir. Bu durumda ev aldıktan ya da evlendikten 2 ay sonra ilgili belgeleri emeklilik şirketine ileterek başvuru işlemlerini tamamlamalılar.

Kısmen ödeme tutarları, tüm fonların nakde döndüğü günü takip eden ilk iş gününe kadar katılımcı hesabına ödenecek. Kısmen ödeme şartlarının sağlanmamış olması veya 2 ay içerisinde gerekli evrakların teslim edilmemiş olması halinde, kısmen ödeme hakkı kullanılmış kabul edilecek ve katılımcıya ödenen kısmen ödeme tutarının %30’u devlet katkısı hesabından indirilecek.

Görüşünü aldığımız sektör yöneticileri, yönetmelikteki bu şartları sağlayan çok fazla sözleşme olmadığı için kısmen ödeme yürürlüğe girdiğinde fazla bir çıkış öngörmüyor ve sistemde kayda değer bir azalma beklemiyor.

TSB: UYGULAMA SİSTEMİN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ AÇISINDAN FAYDALI

BES birikiminden kısmi çekiş hakkında görüşlerini aldığımız Türkiye Sigorta Birliği, “Bireysel Emeklilik Sistemi’ndeki fon tutarı ve sistemdeki katılımcı sayısı artışının istikrarlı bir şekilde devam ettirilmesi için konut alımı, evlilik, üniversite eğitimi ve doğal afet durumlarında kısmi çekiş hakkı tanınması uygulaması 1 Temmuz 2024 tarihinde yürürlüğe girecek. Bu uygulama öncesinde katılımcıların acil nakit ihtiyaçlarında sistemden tamamen çıkış yapmalarından başka bir seçenek bulunmuyordu. Yürürlüğe girdikten sonraki ilk aylarda katılımcıların kullanımına dair öngörüler daha net belli olacak. Bununla birlikte uygulamadan yararlanabilmek için belli şartların mutlaka sağlanması gerekeceğinden en azından ilk aşamada yoğun bir kullanımın beklendiğini söyleyemeyiz. Üstelik bu uygulamanın katılımcıların acil nakit ihtiyaçları için sistemden tamamen çıkmalarını engelleyeceğinden sistemin uzun vadeli sürdürülebilirliği ve fon büyüklüğü açısından faydalı olması bekleniyor. Ayrıca katılımcılar başta sistemde geçirilen süre olmak üzere kazanılmış haklarını böylece kaybetmemiş oluyorlar” açıklamalarında bulundu.

Katılım Emeklilik Genel Müdürü Ayhan Sincek:

Kısmi çekişin BES’e kazandırılmasını olumlu buluyorum

“Kısmi çekiş hakkı bir ihtiyaçtı ve BES’e böyle bir özellik kazandırılmasını olumlu buluyorum. Bu uygulamayla BES daha güçlü bir hale gelecek.”

BES’te kısmi çekiş hakkının şartlarıyla ilgili bilgilendirmelerde bulunan Katılım Emeklilik Genel Müdürü Ayhan Sincek, “Sistemde en az 5 yıl bulunmanız gerekiyor, belirli bir birikim tutarına erişmeniz gerekiyor. Her koşulda bu parayı alamıyorsunuz, 3 koşulda bu parayı talep edebiliyorsunuz. Ev almak için, evlilik için ve doğal afet sonucunda etkilenmiş bir bölgedeyseniz başvurabiliyorsunuz. Bu durumlarda belirli belgelerin ibraz edilmesi gerekecek ve koşullar sağlanıyorsa para talep edebileceksiniz” diye konuştu.

‘BU UYGULAMA BİR İHTİYAÇTI’

Sincek, sözlerini şöyle sürdürdü: “Biz kısmi çekişten önce zaten beklenmedik durumları göz önünde bulundurarak hem süreyi hem de avantajları kaybetmemek için birden fazla planın açılmasını tavsiye ediyoruz. Hatta birikimin sadece bir BES’ten ziyade 3 veya 4 BES’e eşit şekilde dağıtılmasını tavsiye ediyoruz. Bu uygulama da bir ihtiyaçtı ve birkaç yıldır konuşuluyordu, düzenleme yapıldı ve Temmuz itibarıyla insanlar bu haklarını kullanabilecekler.”

‘BES DAHA GÜÇLÜ BİR HALE GELDİ’

Bu konuda çok ciddi bir evrak yükünün olduğunu da belirten Sincek, “Bu uygulamaya çok büyük bir teveccüh olacağını düşünmüyorum ama konjonktür gereği de nakde ve krediye erişim özellikle bankalarda çok zor. Bu uygulamaya araç kredisi ile ilgili bir düzenleme gelseydi çok yoğun talep gelebilirdi. Biz aslında banka değiliz ama burada kişi bir kredi işlemi gibi kendi parasını talep ediyor ve bunun ciddi bir operasyon yüküyle karşı karşıya geleceğiz. Açıkçası bu çıkan kısıtlı uygulamayla çok büyük bir çıkış beklemiyorum. Ama 900 milyar lira toplam fon büyüklüğü var. 5 yılını dolduran ve 100 bin liranın üzerinde birikimi olan, kredi de yokken ev almak isteyenler için iyi bir fırsat olabilir. Bu bir ihtiyaçtı ve BES’e böyle bir özellik kazandırılmasını olumlu buluyorum. İhtiyacı olanlar bankada fonlama yapamıyorsa buradaki hakkını kullanırlar. Bu uygulamayla BES daha güçlü bir hale geldi” şeklinde konuştu.

Garanti BBVA Emeklilik Genel Müdürü Burak Ali Göçer:

Kısmi çekişle sistem daha da avantajlı hale gelecek

“Kısmi çekiş gibi katılımcılara alternatif çözümler sunan gelişmeler, sistemi daha da avantajlı hale getirecek.”

BES’te kısmi çekiş hakkıyla ilgili değerlendirmelerde bulunan Garanti BBVA Emeklilik Genel Müdürü Burak Ali Göçer, “Kısmi çekiş gibi katılımcılara alternatif çözümler sunan gelişmeler, sistemi daha da avantajlı hale getirecek. 2023 yılına baktığımızda sistemden erken çıkış yapan katılımcıların neredeyse %60’ının anlık nakit ihtiyaçları için birikimlerini bozduklarını görüyoruz. Yine müşteri dönüşlerinden ve karşılaştığımız verilerden biliyoruz ki, bu müşteriler ihtiyaçlarını çözdükten sonra BES’e tekrar katılıyor. Ancak tabii ki emeklilik için kazandıkları haklarını kaybetmiş oluyorlar, diğer bir deyişle sıfırdan başlıyorlar. Bu alternatif, ani nakit ihtiyacı sebebi ile çıkış yapan ve oranları hiç de az olmayan bu kişilerin haklarını kaybetmelerini engelleyecek ve katılımcılar birikim yapmaya devam edebilecek. Gelen son bilgilere göre kısmi çekiş uygulamasının yılın ikinci yarısında hayata geçmesi planlanıyor. Yani kısa bir süre içerisinde sistem, katılımcıların evlilik, konut alımı ve doğal afet durumlarında birikimlerinin bir kısmını çekip ihtiyaçları için kullanabileceği bir hale gelecek. Böylece katılımcılar sistemde kazandıkları devlet katkısı, emeklilik süresi gibi tüm hakları koruyarak nakit ihtiyaçlarını karşılayabilecekler. Bu önemli bir artı. Diğer yandan “İhtiyacım olabilir, paramı bir yere bağlamayayım” diye düşünenlerin de birikimlerini devlet katkısı ve fon getirisi gibi avantajlar ile büyütmek için sisteme gönül rahatlığıyla dahil olabileceklerine inanıyorum. Şunu da eklemekte fayda var; katılımcılar farklı ihtiyaçları için her 5 yılda bir tekrar bu haktan faydalanabilecek. Ayrıca ilerleyen süreçte bu ihtiyaç hallerinin çeşitlendirileceği de konuşuluyor. Yani birçok ani maddi ihtiyaç için bu alternatif sunulabilecek” ifadelerine yer verdi.

‘KAYBEDİLECEK FONLARI SİSTEMDE TUTABİLİRİZ’

Bu gelişmeyle fonlarda azalış değil, kaybedilecek fonları daha çok sistemde tutabilmeyi beklediklerini vurgulayan Göçer, “Katılımcılara sunulan bu alternatif çözüm sayesinde nakit ihtiyacından dolayı yaşanan erken çıkışlarda %3-5 oranında bir azalma dahi yaşansa, 5 yılda -BES’in getirisini ve birikimlerin kartopu etkisiyle büyümesini dikkate aldığımızda – sistem açısından çok önemli bir fon kazanımı, katılımcılar açısından da %81* fon getirisi ve % 30 devlet katkısı ile tasarrufa devam etmek anlamına gelecek” açıklamalarında bulundu.

Adendum Aktüerya Emeklilik ve Danışmanlık Yönetici Ortağı ve Aktüer Ali Haydar Elveren:

Kısmi çekiş hakkının şirketlerdeki uygulaması zor olacak

“Kısmi çekişte şirketlerin kendi çalışma koşullarına göre olmayan belgelerin tedariki, kontrolü gibi çok fazla prosedür içeren uygulamalar var. ”

BES’te kısmi çekiş hakkında konuşan Adendum Aktüerya Emeklilik ve Danışmanlık Yönetici Ortağı ve Aktüer Ali Haydar Elveren, “BES’te katılımcıların fonları biriktikten sonra bu biriktirmeye devam edilirken ani para ihtiyaçları olabiliyor. Kısmi çekiş, emekliliğe yönelik olan bu birikimlere emeklilik tarihinden önce katılımcının kısmen dokunabilmesi anlamına geliyor. Burada da kanun koyucu eğitim, evlilik, konut, doğal afet gibi 4 tane kural getirmiş. Bu durumlardan bir tanesinin olması halinde katılımcı birikiminin %50’sini çekebiliyor. Sözleşmenin en az 5 yıldır yürürlükte olması gerek ve brüt asgari ücretin 5 katı kadar katkı payının yatırılmış olması gerekli. Kısa sürede katılımcılara kendi paralarını kullanma esnekliği getirilmiş görünüyor” ifadelerini kullandı.

‘PRATİKTE ZOR UYGULANACAK GİBİ GÖRÜNÜYOR’

Kısmi çekiş hakkının şirketlerdeki uygulamasının çok zor olacağını belirten Elveren, “Şirketlere çok gereksiz şekilde, kendi çalışma koşullarıyla uygun olmayan belgelerin tedariki, kontrolü, tamamlanması ve birçok hata yapma olasılığı olan çok fazla prosedür içeren uygulamalar var. Bunlardan dolayı bu hakkın kullanımının daha sınırlı olacağını düşünüyorum. Hâlbuki ‘10 yılını dolduran veya 5 yılını dolduran birikiminin %25’ini çeker’ gibi basit bir cümleyle düzenleme kolaylaştırılmalıydı. Bu haliyle pratikte biraz zor uygulanır” açıklamalarında bulundu. Ali Haydar Elveren, sözlerine şu şekilde devam etti: “Türkiye’de gittikçe konut edinme sayısı azalıyor. Konutlar krediyle bile erişilebilir rakamlarda değil. Benim bir konut ihtiyacım var diyerek BES’te biriktirdiğiniz 100 bin – 200 bin lira konut alımında ne kadarlık bir finansman desteği sağlar? Evlilik konusunda da genç bir insan diye düşünüyoruz, diyelim ki 40 yaş altında. Bu sistemde ne kadar biriktirebilmiş olabilir ki? Bireysel emeklilik aslında emeklilik için bir birikim değildir. Adı tasarrufa yatırım sistemidir, birikim sistemi adı altında kullanılamaz. Çünkü benim oraya para yatırabilmem için önce gelirimin olması gerek. Türkiye’de çok büyük işsizlik var. Sonrasında gelirimin bana yetmesi gerekiyor. Türkiye’de çalışanların %60’ı ise asgari ücret seviyesinde maaş alıyor. Gelirim de yettikten sonra ben bu gelirimden ev almak için, evlenmek için, çocuğumun eğitim masrafı için para ayıracağım, bu Türkiye’de mümkün değil. Bunlardan kalacaklarla da hayat sigortası, diğer yatırım araçları ve BES alacağım. Bu şekilde baktığınız zaman zaten BES’e giden para imkânsız hale gelir. Şu şekilde düşünülüyor: ‘Devletin vereceği emeklilik maaşı bana yetmeyecek ve ben emeklilik maaşı satın alıyorum. Emekli olduğumda bana ekstra para verilmesi için her ay düzenli bir parayı kredi kartımdan çekiyorum.’ Bu bir tasarruf değil, harcamadır. Gelecekte iyi bir birikim veya maaş almak için 20-30 sene biriktireceksiniz. O zaman bu biriktirilen paraya kısa dönemde dokunabilme hakkı veridliğinde Merkez Bankası’nın rezervlerini yakması gibi bir anlama geliyor. İhtiyacınız olduğunda gelecekte tedarik edebilme şansınız yok. Vaktiniz daralacak. Emeklilik için tasarruf gençken yapmanız gereken bir şey.”