Bireysel Emeklilik (BES) Rehberi

BES nasıl işler?

Bir emeklilik şirketiyle sözleşme yapar, düzenli ya da düzensiz katkı payı ödersiniz. Ödediğiniz tutar, seçtiğiniz emeklilik yatırım fonlarında değerlendirilir. Devlet, ödediğiniz katkı payının %20'sini ayrı bir hesapta biriktirir.

Sistemdeki birikiminiz her an görünürdür ve fon dağılımınızı yıl içinde belirli sayıda değiştirebilirsiniz. Emeklilik hakkı kazandığınızda birikiminizi toplu olarak alabilir ya da düzenli ödeme planına bağlayabilirsiniz.

Devlet katkısı ve hak ediş

Devlet katkısı otomatik olarak hesaplanır; ayrıca başvuru gerekmez. Ancak katkının tamamına hemen sahip olmazsınız — sistemde kalma süreniz arttıkça hak ettiğiniz oran yükselir.

• ▪Oran: Ödenen katkı payının %20'si. Cumhurbaşkanı Kararı 10811 ile 1 Ocak 2026'dan geçerli olarak %30'dan %20'ye indirildi; işverenin ödediği katkılar devlet katkısına esas alınmaz.
• ▪Üst sınır: Sınırlanan, devlet katkısına esas alınan katkı paylarıdır: bir takvim yılında bunların toplamı o yılın brüt asgari ücret toplamını aşamaz. 2026'da bu sınır 396.360 TL, buna karşılık gelen en yüksek devlet katkısı 79.272 TL'dir.
• ▪Kademeli hak ediş: Sistemde en az 3 yıl kalan devlet katkısının %15'ini, 6 yıl kalan %35'ini, 10 yıl kalan %60'ını hak eder (4632 sayılı Kanun Ek Madde 1).
• ▪Tam hak ediş: Emeklilik hakkı kazanıldığında (en az 10 yıl sistemde kalıp 56 yaşını doldurmak) ya da vefat veya malullük hâlinde devlet katkısının tamamı katılımcıya geçer.

Erken ayrılmanın asıl maliyeti kesinti değil, kaybedilen devlet katkısı ve bileşik getiridir. Kısa vadeli nakit ihtiyacı için BES uygun bir araç değildir.

Emeklilik şartları

1. 1Sisteme giriş tarihinden itibaren en az 10 yıl katkı payı ödemek.
2. 256 yaşını doldurmak.
3. 3Her iki şart birlikte sağlandığında emeklilik hakkı doğar.
4. 4Birikim toplu olarak alınabilir veya düzenli ödeme planına bağlanabilir.

Vefat ve maluliyet hâllerinde 10 yıl ve 56 yaş şartı aranmaz; birikim hak sahiplerine ödenir.

Otomatik katılım (OKS) nedir?

Otomatik katılım, çalışanların işveren aracılığıyla sisteme dâhil edilmesi uygulamasıdır. Klasik BES'ten farkı, katılımın işveren tarafından başlatılması ve katkı payının maaştan kesilmesidir.

Sisteme dâhil edilen çalışan, bildirimden itibaren 2 ay içinde cayma hakkını kullanabilir; cayarsa ödediği katkılar 10 iş günü içinde iade edilir. Kesinti, prime esas kazancın %3'üdür. Cayma hakkını kullanmayanlara bir kerelik 500 TL ilave devlet katkısı verilir. Cayma süresini kaçıranlar daha sonra da ayrılabilir, ancak bu durumda devlet katkısı hak ediş kuralları geçerli olur.

OKS'de ayrılmadan önce devlet katkısı ve varsa başlangıç katkısının ne olacağını şirketinizden yazılı olarak teyit edin.

18 yaş altı BES

Mevzuat değişikliğiyle birlikte 18 yaşını doldurmamış bireyler adına da emeklilik sözleşmesi açılabiliyor. Sözleşme veli veya vasi tarafından kurulur; katkı payları da onlar tarafından ödenir.

Küçük yaşta başlamanın matematiksel avantajı büyüktür: birikimin çalışacağı süre uzadıkça bileşik getirinin etkisi orantısız biçimde artar. Aynı aylık tutar, 20 yıl yerine 40 yıl boyunca değerlendirildiğinde çok farklı bir birikime ulaşır.

• ▪Kim açar?: Veli veya vasi, çocuk adına sözleşme kurar.
• ▪Devlet katkısı: Ödenen katkı paylarına devlet katkısı işler.
• ▪Erişim: Birikime erişim, sistemin genel emeklilik ve ayrılma kurallarına tabidir.

Fon seçimi: en çok ihmal edilen karar

Katılımcıların önemli bir bölümü sözleşmeyi açtıktan sonra fon dağılımına hiç dokunmuyor. Oysa uzun vadede birikimin büyüklüğünü belirleyen asıl etken, ödenen tutar kadar fonların getirisidir.

• ▪Vade uzunsa: Emekliliğe uzun süre varsa, dalgalanmaya toleransınız yüksek demektir; hisse ağırlıklı fonlar değerlendirilebilir.
• ▪Vade kısaldıkça: Emekliliğe yaklaşırken risk kademeli olarak azaltılır; borçlanma araçları ve para piyasası fonlarının ağırlığı artırılır.
• ▪Fon değişikliği: Yıl içinde belirli sayıda ücretsiz fon dağılımı değişikliği hakkınız vardır.
• ▪Karşılaştırma: Fonların geçmiş getirileri ve fon toplam gider kesintisi oranları kamuya açıktır; şirket değil fon bazında karşılaştırın.

Kampanyalara bakarken nelere dikkat etmeli?

• ▪Kesinti yapısı: Yönetim gider kesintisi ve fon toplam gider kesintisi, kampanya hediyesinden çok daha belirleyicidir.
• ▪Taahhüt süresi: Kampanya avantajı çoğu zaman belirli süre ödeme yapma şartına bağlıdır.
• ▪Fon seçenekleri: Şirketin sunduğu fon çeşitliliği ve fonların uzun vadeli performansı.
• ▪Aktarım hakkı: Belirli bir süre sonra birikiminizi başka bir emeklilik şirketine aktarabilirsiniz; memnun kalmazsanız sistemden çıkmak zorunda değilsiniz.